Overschrijven van Google – ja, mits

copy-and-paste

Ooit beklaagde columniste Saskia Stigter zich in De Volkskrant over het ten behoeve van een werkstuk overschrijven van ‘Google’. Of liever: van de webpagina’s waarnaar Google de leerlingen middels een al of niet succesvolle zoekopdracht verwijst. In de allerlaatste, leerlingloze schoolweek zat ze de ingeleverde werkstukken van een cijfer te voorzien en stuitte daarbij op meer overschrijfwerk dan haar lief is. Mij lijkt dat een duidelijk geval van ‘too much, too little, too late‘. Wat moet je als docent met dat overschrijfwerk aanvangen?

Er schuilt een serieuze onduidelijkheid in het verschil tussen het gebod ‘je moet bronnen gebruiken‘ en het verbod ‘je mag niet van Google overschrijven‘. Bedenk: vroeger werden we voor een werkstuk naar de bibliotheek gestuurd, en daar was het ook lustig encyclopedisch overschrijven over de kangoeroe of de Egyptenaren of later over Willem Frederik Hermans. Heel leerzaam, trouwens, dat lezen en overschrijven. Als ik mijn eigen werkstukken uit die tijd nalees, bespeur ik er meer ‘niet mijn eigen schrijfstijl’ tussen dan míj lief is. En dat is hét kenmerk waaraan leraren ongeoorloofd overschrijven herkennen.

Toch heb ik heel wat achten gescoord met deze noeste arbeid – en ik ben nog steeds dol op kangoeroes, Egyptenaren én WFH. Zo beroerd pakte dat overschrijven dus niet uit.

Niettemin bestrijd ik als leraar Nederlands het klakkeloze Google-overschrijfwerk met harde hand. Het verschil is dat ik nu van mijn (havo-vwo-)leerlingen eis dat ze aan *bronvermelding* doen. Dat is cruciaal. Wil je iets van Google gebruiken, of van Wikipedia, of van Literom, of van welke bron dan ook? Prima, maar doe dan net zo als ik vroeger met de Winkler Prins (zouden leerlingen die bron nog kennen?). Leerlingen *moeten* dus erbij zetten welk deel van de tekst precies ontleend is aan de schouder waarop ze staan. Ook het verschil tussen ‘ontleend’ en ‘geparafraseerd’ leer ik ze, en ze snappen het binnen twee minuten.

Leerlingen vinden het in wezen ook terecht dat leraren overschrijfwerk niet pikken. Die ethiek moet dus domweg onderdeel zijn van je onderwijs, van je afspraken met leerlingen. *Bespreek* dit onderwerp, herhaaldelijk, met een klas – wat iets anders is dan een verbod uitvaardigen. En ja, vervolgens is het nodig om met harde hand op te treden tegen plagiaat.

Maar verboden uitvaardigen en streng optreden alleen, dat is te gemakzuchtig. Mijn eigen leraren, van wie ik dus die achten kreeg, hebben me er nooit en te nimmer op gewezen dat ik niet van de Winkler Prins mocht overschrijven. Ze waren allang blij dat ik die bron gebruikte. Met Google (of het Web in het algemeen) ligt dat kennelijk anders. Voor een vergelijkbaar gebruik daarvan willen we nu leerlingen bestraffen.

Dat heeft natuurlijk te maken met het verschil in intellectuele status tussen boek en webpagina. Zeker tussen een in leer gebonden encylopedisch boekwerk en Wikipedia. Uit het eerste overschrijven is staan op de schouders van reuzen, uit het tweede overschrijven is jatwerk.

Ziedaar het dilemma van de leerling. Niet jatten, wel gratis overnemen.

En hij is het nog met ons eens ook dat copy-and-paste uit Wikipedia jatwerk is. Alsof met de hand overschrijven het beter maakt.

Deze kennelijk gedeelde ethiek ten aanzien van brongebruik biedt perspectieven. Als leerlingen het met ons eens zijn dat domweg overschrijven niet door een of andere beugel kan (anders dus dan ik vroeger leerde m.b.t. de Winkler Prins), dan staan ze open voor het nut van het begrip *bronvermelding*. Je mag best op schouders van reuzen staan, maar je moet die reuzen wel het verschuldigde respect geven. Sterker nog: dat is honorabel en wordt door je docent gewaardeerd. Een tekst zonder bronvermelding scoort lager dan mét bronvermelding. Dat is in het echte leven trouwens ook zo.

Daarnaast moeten leerlingen natuurlijk voldoende presteren op andere vlakken dan overschrijven. Want een werkstuk of tekst produceren is aanzienlijk méér dan overschrijven. Een goede vraag stellen, een duidelijke rode draad aanhouden, bronnen kiezen en informatie selecteren, een synthese maken, houdbare conclusies trekken, enige zelfkritiek oefenen. Allemaal dingen die in goed havo- of vwo-onderwijs aan de orde horen te komen, en waar leerlingen niet te dom voor zijn. Hun werkstuk moet voldoende ‘eigen werk’ bevatten om beoordeelbaar te zijn. Dat is de verantwoordelijkheid van de leerling.

Twee tips nog: onderwijs in werkstukken is zo goed als de begeleiding daarvan. Beperk je je als leraar tot het geven van een opdracht en het beoordelen van het ingeleverde werk, dan is het leerresultaat bescheiden, zeker bij de leerlingen die zelfstandig tot weinig in staat zijn. De leerwinst zit voor hen in het tussentijds helpen, adviseren, kritisch bevragen. Niet dat de belastingbetaler ons, docenten, die waardevolle tijd gunt, want die wil dat wij elk lesuur 30 leerlingen en elk jaar 250 leerlingen ‘individueel opleiden’ en ‘maatwerk leveren’. Haha. Ha.

Tot slot: ga niet pas in de allerlaatste week van het jaar, als al het onderwijs en alle toetsing achter de rug zijn, nog eens op je poot spelen t.a.v. overschrijfwerk. Dat had je als leraar domweg eerder moeten doen. Too little, too late. Al vroeg in het schooljaar duidelijk maken wat jouw regels zijn, en hoe de leerlingen het spel moeten spelen. Laat bij een bescheiden werkje, dat niet of nauwelijks meetelt, een aantal leerlingen zich vergalopperen aan ongeoorloofd overschrijfwerk, maak dan klassikaal veel misbaar en meet breed uit hoe onacceptabel je dat vindt, dat dit een vorm is van fraude (je naam zetten onder iets dat niet van jou is), en dat fraude altijd bestraft wordt met een één.

Ook hier geldt: voorkomen is echt beter dan genezen.

Maar leerlingen *absoluut* verbieden over te schrijven van Google, of van het Web, dat is leerlingen verbieden hun bronnen te gebruiken en te vermelden. En dat is het paard achter de wagen spannen.

This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.

One Response to Overschrijven van Google – ja, mits

  1. Saskia Stigter says:

    Puntje! (En ik was in één klap wijs, destijds.)

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s