De weg omlaag en de weg omhoog

Eerst even dit stukje lezen.

“De AOB-voorzitter vindt dat de OCW-bewindslieden te weinig doen. “We hebben nu van alles geprobeerd: zij-instromers, onbevoegden, ouders voor de klas, kinderen naar huis sturen. Maar ook de bewindslieden zelf zeggen dat dat allemaal te weinig is om het probleem op te lossen. Daar laten ze het bij. Ze geven toe dat deze lapmiddelen allemaal onvoldoende zijn om tekorten te voorkomen. Ik zou zeggen dat die conclusie vraagt om onorthodoxe maatregelen. Als we alles hebben gedaan en het helpt niet, wordt het tijd om te komen met oplossingen uit het buitenland die beter helpen. Het oplossen van het lerarentekort kan niet zonder grote investeringen.”

Dit stukje is al tien jaar oud. Het gaat over de bewindslieden Hermans en Adelmund, die reeds in 2000 een reeks maatregelen invoerden in hun nota ‘Maatwerk voor morgen’ om het lerarentekort te bestrijden dat al eind jaren negentig voorzien werd. Wie in het NRC-archief duikt, vindt er tientallen artikelen van voor 2000 over het lerarentekort.

We zijn nu in 2011. Na Hermans kwamen de ministers Van der Hoeven, Plasterk, Van Bijsterveldt plus een line-up aan staatssecretarissen. Aan het lerarentekort hebben al deze bewindslieden niets effectiefs gedaan. Behalve zorgen dat er geen klas naar huis hoeft, en zorgen dat de gymleraar Nederlands mag geven, de biologieleraar wiskunde, en het neefje van de biologieleraar Engels.

Voor sommige ouders is dat trouwens genoeg. Maar voor de kinderen niet. Al helemaal niet voor de kinderen die meer kunnen en meer willen. De prijs die we betaalden, en betalen, voor het verduisteren van het lerarentekort is dat er meer dan ooit zorgen zijn over de feitelijke leerresultaten en de waarde van diploma’s, en dat we de instroomeisen van het beroep fors verlaagd hebben en er nu dus matig, half of zelfs niet-opgeleide mensen voor de klas staan (in het VO zo’n 30-35%) die in de salarisadministratie allemaal als ‘leraar’ te boek staan en dus het ‘lerarentekort’ helpen ‘oplossen’. Maar met een fysiotherapeut los je geen tandartstekort op, en met gymleraren geen gebrek aan leraren Nederlands.

Niet lang geleden stond in deze krant dat er een oproep uitging in een mailinglist van leraren:

“Sinds dit jaar werk ik als leraar Nederlands in een examenklas 4 vmbo theoretische, gemengde en kaderleerweg in [plaats] bij het [naam] College. Het lezen van Nederlandse literatuur is daarbij een onderdeel. Kan iemand mij helpen met drie vragen:

1. Hoeveel boeken zouden ze moeten lezen?
2. Wat is op het ogenblik erg populair onder de jeugd?
3. Hoe pak je dat lezen aan?

Als jullie tips hebben, bij voorbaat dank.”

Een leraar ‘Nederlands’ van nota bene een examenklas die vraagt wat eigenlijk de bedoeling is en wat hij zo’n beetje moet doen in de les.

Iemand die zich verhuurt als timmerman en vraagt hoe hij een hamer moet vasthouden. Een ‘loodgieter’ die bij een lekkage naar een collega holt om te vragen wat ’ie moet doen. Je zult je kind maar voor goed onderwijs en voor het examen aan deze ‘leraar Nederlands’ moeten toevertrouwen.

Dat is dus het resultaat van tien jaar bagatelliseren van het lerarentekort. Tien jaar waarin bij elkaar dertig OCW-bewindslieden en honderden schoolbesturen elkaar de bal toespeelden, maar niemand wist te scoren. Want inmiddels worden er op elke zesurige lesdag gemiddeld twee lessen gegeven door onbevoegde ‘leraren’. En de MBO-raad vraagt vandaag weer aan de minister of ze geen echte lessen mogen vervangen door ‘begeleid huiswerk maken’ door onbevoegden. Serieus.

Onderwijs is zo goed als de leraren zijn. Ondermijn je de beroepsgroep van leraren, dan ondermijn je het onderwijs. En dan kan de kwaliteit die een generatie geleden nog betrekkelijk vanzelf sprak, volop in de waagschaal zitten. Alles wat er nodig is, is verwaarlozing. En lapmiddeltjes die niet werken.

Geen beroep wordt aantrekkelijker en wint aan status als de eisen verlaagd worden. Als ‘anything goes’. Als diploma’s door de minister onzichtbaar worden gemaakt en de facto hun (ook economische) waarde verliezen. Het is de verkeerde weg, de weg naar beneden.

Wil de minister de weg omhoog vinden, dan moet ze het heft weer in eigen handen durven nemen. Niet steeds maar weer het personeelsbeleid en de arbeidsvoorwaarden uit een ‘overheid-op-afstand’-gedachte uitbesteden aan besturen die allang hebben getoond tot elke concessie aan de kwaliteit bereid te zijn, en die koste wat het kost leraren aan hun goedgunstigheid willen laten bungelen. Dan moet de minister aan kwalificaties van leraren geen lippendienst bewijzen en geen lieverkoekjes bakken, maar scholen houden aan keiharde eisen met duidelijke financiële sancties. Ook bij de NS de enige manier die werkte, trouwens.

Waarom ontbraken deze quota in het wensenlijstje van Pechtold? Die wilde Rutte toch zo graag vastpinnen op meetbare resultaten?

Wil Van Bijsterveldt het lerarentekort écht oplossen, dan moet ze open kaart durven spelen. Dan moeten scholen niet meer stiekem kunnen doen over de inzet van beunhazen en de kwalificaties van leraren verdonkeremanen.

Dan moeten tweedegraders, eerstegraders, stagiairs en onbevoegde ‘hulpkrachten’ erkend worden om wat ze zijn, wat ze kunnen en wat ze doen, zonder daar een grijze hutspot van te maken.

Dan moeten nieuwkomers van harte welkom worden geheten in het onderwijs, en tegelijk gevraagd worden zich net zozeer te kwalificeren als hun bevoegde collega’s. Ten behoeve van de kwaliteit in de sector waarvan de nieuwkomers kennelijk deel willen uitmaken.

Dan moeten tegelijk de opleidingen (nog) harder dan voorheen zorgen dat diploma’s staan voor vakkennis en vakbekwaamheid. Dus niet onder druk van het lerarentekort te gemakkelijk papiertjes afgeven. Ook opleidingen moeten de weg omhoog weer weten te vinden, en durven te bewandelen.

En dat gebeurt door eisen stellen. Heldere, zichtbare, redelijke, liefst hoge eisen. En dan die eisen handhaven. Op dezelfde manier als we aan leerlingen horen te doen. Je zit in het onderwijs of niet.

 

This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s